Döngüsel Ekonomi: Türk Üreticilerin Yaklaşımı

Döngüsel ekonomi, kaynakların verimli kullanımı, atık minimizing ve ürün ömrü uzatımı prensiplerine dayanan ekonomik modeldir. Geleneksel "lineer" ekonomiden "döngüsel" ekonomiye geçiş, üretim ve tüketim modellerini kökten değiştiriyor.

1. Tasarım:
- Ürünlerin döngüsel ekonomiye uygun tasarlanması
- Uzun ömürlü, onarılabilir, geri dönüştürülebilir ürünler
- Malzeme seçimi ve bileşen tasarımı

2. Üretim:
- Atık minimizing
- Yenilenebilir materyaller
- Enerji verimliliği

3. Tüketim:
- Ürün ömrü uzatma
- Paylaşım ekonomisi
- İkinci el piyasası

4. Atık Yönetimi:
- Geri dönüşüm
- Upcycling
- Energy-from-waste

Türkiye'de döngüsel ekonomi uygulamaları son yıllarda hız kazandı:

Atık Geri Dönüşüm Oranı: ~%12-15 (AB ortalaması: ~%50+)

Geri Dönüştürülen Atık: ~25-30 milyon ton/yıl

Yatırım Miktarı: ~USD 2-3 milyar/yıl

İstihdam: ~150.000+ kişi (doğrudan ve dolaylı)

Sektörel Odak:
- Otomotiv yan sanayi: Lastik, parça
- Çimento: Atık yakıt, klinker ikamesi
- Kimya: Plastik geri dönüşümü
- Metal: Hurda, metal geri dönüşümü

Kaynak: T.C. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, TÜİK, Sürdürülebilirlik Raporları

Türkiye'nin otomotiv yan sanayi, döngüsel ekonomi uygulamalarında öncü rol oynuyor. Lastik, parça ve bileşen üreticileri, geri dönüştürülmüş materyaller ve atık yönetimi ile sürdürülebilirlik liderliği sergiliyor.

Brisa, Sabancı ve Bridgestone ortak girişimi olarak Türkiye'nin lastik sektöründe döngüsel ekonomi lideri konumunda.

Sürdürülebilirlik Başarıları:
- İzmit fabrikasında 2008'den bu yana %79 kuyu suyu tüketim azaltımı
- %95 filtre atığı geri dönüşümü
- Sıfır Atık sertifikalı üretim
- 2024 EIPM-Peter Kraljic Awards'ta "Sustainability Transformation" ödülü

REV Technologies (2025):
- Kordsa ile ortaklık
- Elektrikli araç lastikleri için geri dönüştürülmüş karbon siyahı kullanımı
- Yeni nesil lastik teknolojisi

Atık Lastik Yönetimi:
- Lastiklerin yeniden kullanımı
- Retreading (kaplama) uygulamaları
- Atık lastikten enerji geri kazanımı

Kordsa, lastik güçlendirme ve kompozit teknolojilerinde döngüsel ekonomi uygulamalarına öncülük ediyor.

Ar-Ge Yatırımları:
- Ar-Ge harcamalarının %71'i SDG'ye (BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları) bağlı
- Geri dönüştürülmüş materyaller kullanımı
- Ürün ömrü analizleri

REV Technologies Ortaklığı:
- Brisa ile ortak girişim
- Elektrikli araç lastikleri için teknoloji
- Atık karbon siyahıdan değer yaratma

Çimento sektörü, döngüsel ekonomi uygulamalarında hem zorluklar hem de fırsatlar yaşıyor. Türkiye'nin önde gelen çimento üreticileri, atık yakıtları ve klinker ikamesi ile sektörü dönüştürüyor.

Çimsa, Sabancı Holding bünyesinde düşük karbonlu çimento teknolojilerinde öncü rol oynuyor.

Sürdürülebilirlik Başarıları:
- Eskişehir fabrikasında Türkiye'de çimento sektörünün en yüksek yenilenebilir enerji üretimi
- Klinker ikamesi çalışmalarında lider
- IFC ve EBRD'den yeşil kredi alabilen tek Türk çimento oyuncusu

Klinker İkamesi:
- Endüstriyel atıkların hammaddede kullanımı
- Çimento üretiminde karbon yoğunluğu azaltma
- Döngüsel ekonomi entegrasyonu

Akçansa, Sabancı Holding'in diğer çimento şirketi olarak atık yakıtlarında aktif rol oynuyor.

Alternatif Yakıtlar:
- Atık lastiklerden enerji geri kazanımı
- Biyokütle kullanımı
- Endüstriyel atık yakıtları

Sürdürülebilirlik:
- Karbon yoğunluğu azaltma
- Atık minimizing
- Verimlilik artışı

Kimya sektörü, plastik geri dönüşümü ve biyobazlı materyallerle döngüsel ekonomiye uyum sağlıyor.

Eczacıbaşı, kimya ve yapı malzemeleri sektöründe döngüsel ekonomi uygulamalarına öncülük ediyor.

"Su Yıldızları" Programı:
- %45 su tasarrufu (2018-2023)
- Endüstriyel su verimliliği
- Sıfır atık sertifikalı fabrikalar

Döngüsel Uygulamalar:
- Geri dönüştürülmüş materyaller kullanımı
- Atık minimizing
- Ambalaj geri dönüşümü

Sektörel Oyuncular:
- Yerli geri dönüşüm şirketleri
- Avrupa plastik geri dönüşüm yatırımcıları
- KOBİ'ler

Tehditler:
- AB plastik vergisi
- İthalat baskısı
- Kalite standartları

Türkiye'nin metal sektörü, hurda ve metal geri dönüşümünde önemli bir rol oynuyor:

Hurda Metal Geri Dönüşümü:
- Çelik hurdası
- Alüminyum hurdası
- Bakır hurdası

Önde Gelen Şirketler:
- Çelik üreticileri
- Metal ticaret şirketleri
- Hurda toplayıcıları

Avrupa Pazarı:
- İhracat fırsatları
- AB yeşil altyapı yatırımları
- Karbon ayak izi avantajları

Avrupa Birliği'nin Döngüsel Ekonomi Eylem Planı, Türk üreticiler için hem zorluklar hem de fırsatlar sunuyor:

1. Ürün Tasarımı:
- Eko-tasarım gereksinimleri
- Uzun ömürlü ürün standartları
- Onarım hakkı

2. Sektörler:
- Elektrikli e-atık
- Pil ve accumulator yönetimi
- Plastik kullanımı

3. Biyobazlı Materyaller:
- Biyoplastik teşvikleri
- Biyolojik parçalanabilir ürünler

4. İnşaat:
- Bina atıklarının yönetimi
- Geri dönüştürülmüş materyaller

Zorluklar:
- AB standartlarına uyum
- Ürün yeniden tasarımı
- Ek maliyetler

Fırsatlar:
- Avrupa pazarına erişim
- Yeşil teknoloji yatırımları
- İhracat avantajları

Döngüsel ekonomi yatırımları için finansman mekanizmaları gelişiyor:

1. Geri Dönüşüm Tesisleri:
- Plastik geri dönüşümü
- Metal geri dönüşümü
- Atık yönetimi

2. Teknoloji:
- Atık sorting teknolojileri
- Upcycling platformları
- Veri analitiği

3. Altyapı:
- Atık toplama sistemleri
- Lojistik ağları
- Depolama tesisleri

Yeşil Finansman:
- Akbank: 594 milyar TL sürdürülebilir finansman
- TSKB: Yeşil kredi ürünleri
- Garanti BBVA, Yapı Kredi: ESG kredileri

Uluslararası:
- IFC, EBRD kredileri
- AB hibe programları
- İklim finansmanı

Türkiye'nin döngüsel ekonomisi için öngörüler:

Regülasyon Uyumu:
- AB standartlarına adaptasyon
- Yerel mevzuat revizyonu
- Sektörel rehberler

Teknoloji Yatırımları:
- Atık sorting teknolojileri
- Upcycling platformları
- Geri dönüşüm tesisleri

Sektörel Genişleme:
- Otomotiv dışında yaygınlaşma
- KOBİ'lerin katılımı
- Yeni döngüsel modeller

Döngüsel Ekonomi Ekosistemi:
- Sanayi entegrasyonu
- Lojistik ağları
- Veri platformları

AB Entegrasyonu:
- Avrupa değer zincirine katılım
- İhracat artışı
- Teknoloji transferi

Yenilikçi Modeller:
- Ürün-hizmet sistemleri
- Paylaşım ekonomisi
- Platform-based döngüsellik

Türkiye'nin döngüsel ekonomi uygulamaları, Brisa, Kordsa, Çimsa gibi öncü şirketlerle hızla ilerliyor. Otomotiv yan sanayi, çimento ve kimya sektörlerindeki uygulamalar, sektörün dönüşümüne liderlik ediyor.

Döngüsel ekonomiye geçiş, Türk üreticiler için hem bir zorluk hem de bir fırsat. AB standartlarına uyum maliyetler getirse de, Avrupa pazarına erişim ve sürdürülebilirlik avantajları sağlıyor.

Gelecek 5 yıl, Türkiye'nin döngüsel ekonomi yatırımlarının artması ve sektörlerin dönüşümünü hızlandırmasını bekliyor. Bu dönüşüm, ülkenin 2050 net-zero hedefine ulaşmasında ve Avrupa yeşil anlaşmasına uyumunda kritik bir rol oynayacak.

Resmi Kaynaklar:
- T.C. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
- EU Circular Economy Action Plan
- Brisa Sustainability Report
- Kordsa Sustainability Report
- Çimsa Sustainability Report

İlgili Bağlantılar:
- Brisa: https://www.brisa.com.tr/
- Kordsa: https://www.kordsa.com/
- Çimsa: https://www.cimsa.com.tr/

Yazı Serisi: "Türkiye'nin Yeşil Dönüşümü" serisinin dokuzuncu bölümü

Yayın Tarihi: Şubat 2026